उर्मी म्हणजे लाटा (Waves)
माझ्या मनसागरातून उठलेल्या उर्मी....या इथे येऊन विसावल्या....अश्या....

२४ मे, २०१५

` हरिहर गुरुवर, नाही चिलमी बहाद्दर!`

चिलीम द्यावी भरुन तंबाखूची मजकारण विस्तव वरी ठेवोनिया 
सकाळपून ऐसाच बसलों  चिलीम मुळीं नाहीं प्यालों त्यामुळें हैराण झालों भरा चिलीम मुलांनो।।
गांजा तमाखू पीत बसतो।
चिलीमीवरी प्रेम भारी। ती लागे वरच्या वरी।
कां कीं या गांजावर।  समर्थांचे प्रेम फार 
मर्जी असल्या गांजा आणा 
ह्या  संतकवी श्री दासगणू  महाराज यांनी  श्री गजानन विजय ग्रंथात लिहिलेल्या  श्री गजानन महाराजांच्या चिलीमीबद्दलच्या ओव्या!
      हे वाचल्यावर किंवा श्री  गजानन महाराजांचे  छायाचित्र पाहून  काही अतिहुशार लोकं  जरूर विचारतात की हे तुमचे महाराज म्हणे देवाधिदेव , सत् गुरू, साक्षात परब्रम्ह ! मग असे गांजा, चिलीम ओढणारे कसे ?  आम्ही ही चरस, गांजा ओढला तर काय बिघडले?
          
हे असे प्रश्न  पडतात  ते केवळ देहबुद्धी (देह  म्हणजेच मी ही  गैर समजूत)पहात असलेल्या अज्ञानी  लोकांना. त्यांना  केवळ वरवरचे दिसते. स्वत: महाराजांना देहबुदधी नव्हती.   केवळ देहाने अन्न भक्षिले म्हणून त्या  देहाला पाणी  पाहिजे   हा  व्यवहार  आहे असे श्री गजानन महाराज स्वत: म्हणत.  त्यांचे  शरीर मानवी होते म्हणून  खाणे, पिणे, निजणे हे शरीर धर्म चालत असत.  त्यात सर्व सामान्य नियम असा नव्हता.  ते कधी  सतत खात बसत , तर कधी उपाशी रहात.  कधी अनेक  दिवस हालचाल ही करता निचेष्ठित पडून रहात  तर कधी मनाला वाटेल त्या जागी भटकत रहात.  हे  असे  सामान्य माणसाचे  वागणे नव्हेच.  त्यांची ती असामान्यता  अभ्यासून, पारखून  पहावी आणि मगच त्यांच्या बद्दल कुचेष्टेने बोलावे.
      
वरील ओव्यांवरून श्री गजानन  महाराजांना चिलीम  आवडत असेल, वरचे वर ओढायला लागत असेल असे निश्चित होते. पण ती  त्यांच्या मानवी देहाला.   त्या असामान्य व्यक्तिमत्वाच्या  मानवी देहाशी तुलना करायची असेल तर जरूर करा. अगदी चिलीम, गांजा ही  ही ओढा. परंतू  त्याच देहात जी  वेद वेद्येची जाण  होती, विविध रागातून  गाऊन दाखावण्यासारखी   गायन कला होती, योग बलाचे सामर्थ्य होते, कुणाचेही भूत ,भविष्य, वर्तमान काळाचे ज्ञान होते ते  तुमच्या शरीरात हे  सर्व आहे का ते तपासून पहा. नसेल तर तसे सामर्थ्य आणायचा प्रयत्न तरी करा .  श्री गजानन महाराजांप्रमाणे निसर्गावर प्रभुत्व मिळवून कोसळणा-या पर्ज्यन्याला  थांबवायची किमया   करता येईल का तुम्हाला ? द्वाड   प्राण्यांना  कायमचे काबूत आणून  त्यांना सगुणी बनवू शकाल?  यावर तुमचे उत्तर `नाही`  असेल यात  शंका  नाही. त्या चिलीमीचे   उदाहरण देऊन संत शिरोमणी श्री गजानन  महाराजांची  चेष्टा , कुचेष्टा करून  नका .  त्यांच्याशी तुलना करायची आपली  पात्रता आधी पडताळून पहा.
       एका गोसाव्याने  त्याची आठवण नित्य रहावी म्हणून बुटी स्वीकारा अशी नम्र   विनंती  केली.   जसे आई आपल्या लहान  बाळाचे  वेडेवांकुडे हट्ट  पुरवते तसेच  महाराजांनी महाधूर्त अश्या गोसाव्याची विनंती मान्य केली. तेव्हा पासून महाराजांना गांजा अर्पण करण्याची गावात प्रथा पडली.  श्री गजानन महाराजांना चिलीम प्रिय असली तरी त्याविषयी आसक्ती, आकर्षण, व्यसन  असे नव्हते.
 
श्री दासगणू महाराज म्हणतात ," परी व्यसनाधीनता नच आली समर्थांतें पद्मपत्राचियेपरी ते अलिप्त होते निर्धारी।
कमळ आणि त्याचे पान  चिखलात राहूनही त्यांना  चिखल लागत नाही. तसेच   श्री महाराज अश्या पापी, ढोंगी, स्वार्थी, दुर्जनांमधे राहूनही  वाईट प्रवृत्तीने  कधीच बरबटले नाहीत.  म्हणूनच त्यांची सर कुणालाच येऊ शकत नाही. ते खरोखरीच  थोर संत होते.
पोकळ चिलीम मानवी देह किंवा शरीरासारखी आहे.   त्यात भरलेले काम, क्रोध, मोह, लोभ, मद, मत्सर हे त्या गांजा, तंबाखू सारखे क्षणभर सैलावून विसावा दिल्याचे भासवणारे आहेत.  आणि कालांतराने त्यांच्या अधीन करणारे, त्यांचे सेवक  बनवून स्वत:ची  मनमानी करून  जीवनाला  अधोगतीकडे नेणारे नाश कारकही आहेत.  त्यां षडविकारांंना काबूत आणायचे काम सोपे नाही.  त्यांच्या समोर  उपासानेची, भक्तीची ज्योत पेटवा.  ते दुर्गुण जाळून टाका. तल्लफ पुन्हा पुन्हा येऊ  द्या,  त्या उपासनेची, भक्ती करण्याची!  नशा  चढू द्या  पण  त्या षडरीपूंना  जाळण्याची!   त्या दुर्गुंणांची  राख करून टाका म्हणजे ती देह रूपी चिलीम रिकामी होईल.   त्या देह रूपी चिलीमीची  आसक्ती , लोभ  राहणारच नाही.   देहबुद्धी जळून जाईल  आणि  त्या देहाशी लगटलेले इतर विकार, अविचारही  ही जळून जातील. सरते शेवटी हा पंचमहाभूतांपासून बनलेला देहही चिलिमीप्रमाणेच  जळून जाईल आणि  राहील ती  मुठभर माती, त्या पंचमहाभूतां मध्ये  पुन्हा  विलीन होण्यासाठी!
कुणाला  श्री गजानन महाराज वेडा पिसा, मैंद, चांडाळ, नागवा जोगी,भोंदू साधू वाटत असतील तर तो  त्यांच्या अज्ञानातून किंवा क्षुल्लक  ज्ञानातून  उठलेला  अहंकार आहे. त्यांचे संपूर्ण चरीत्र  माहित करून घेण्याआधी तुटपुंज्या ज्ञानावर उगाचच दूषण  देणा-या दुरात्मा, दूराभिमान्याला  काय म्हणावे? डोळ्यांनी पहात असलेले दृश्य सत्यच मानले पाहिजे. पण त्या क्रीयेमागाचे कार्यकारण भाव समजून घेतले पाहिले.
  श्री  गजानन महाराज म्हणतात,"  "जो माझा असेल | त्याचेच काम होईल | इतरांची ना जरूर मला ||." आपले  द्वैतातील  मागणे   असो  किंवा  अद्वैतातील मोक्षप्राप्तीची ओढ  असो.  आपल्या कुठल्याही  मनोकामना पूर्ण करण्याची ग्वाही   "श्रीगजाननस्वामी चरित्र जो नियमें वाचील सत्य त्याचे पुरतील मनोरथ गजाननकृपेनें  |"  या श्री गजानन  ग्रंथातील  ओव्या  आपल्याला   देतात.
 आपल्या सर्वांना माहीतच आहे " जया मनी जैसा भाव तया तैसा अनुभव. "   मीठ आणि साखरेतील फरक नुसते पाहून समजणार नाही तर दोन्ही चाखून पाहावी लगतात. केवळ अनुभवातून चव कळेल.तसेच संत शिरोमणी श्री गजानन  दिव्यत्वाचा अनुभव येण्यासाठी वारांगना अभक्ति  टाकून त्यांच्या निष्ठा ठेवून सेवा , उपासना,   भक्ती करणे आवश्यक आहे.  श्री गजानन महाराजांच्या  चरित्राचे नियमित  वाचन करावे , त्यातील  उपदेश  गजाननपदीं निष्ठा  ठेवून आचरणात आणावेत .   तर्क ,वितर्क , कुतार्काला जरा ही  थारा देता  सुखाचा अनुभव सदा सर्वदा घ्यावा. कारण
या गजाननरुप जमिनींत जें जें कांहीं पेराल सत्य तें तें मिळणार आहे परत बहुत होऊन तुम्हांला॥
जय गजानन


११ फेब्रुवारी, २०१५

श्री गजानन महाराज आणि लहान मुलांच्यातील नाते

माघ वद्य शके १८०० २३ फेब्रुवारी १८७८ या दिवशी  श्री गजानन महाराज ऐन तारुण्यात शेगांव जि. बुलढाणा येथे देवीदास पातुरकरांच्या मठाबाहेर उष्ट्या पत्रावळीतील शिते उचलून खात असताना प्रथम दृष्टीस पडले त्यांचे असाधारण वागणूक, दिगंबरावस्था काहींना वेडगळ वाटली. त्यांनी श्री  महाराजांची हेटाळणी केली. तर  काहींना त्यांच्या चमत्कारिक लिला आश्चर्यकारक वाटल्याकाहींना त्यांना अवलिया संबोधले. तर काहींनी त्यांना अदभुत साधू  मान्य केलेयात मोठ्या माणसांप्रमाणे लहान मुलांचा ही समवेश होता. कदाचित  त्यांना महाराजांनी केलेल्या चमत्कारिकांची जादूसारखी  मौज वाटत असावी.  श्री महाराजांना देऊ  केलेल्या पेढा, बर्फी सारख्या गोडाधोडाचा थोडा तरी खाऊ मिळावा या आशेने ही कदाचित ती मुले श्री महारांजांभोवती जमत असतील. लहान मुलांचे आणि  १८ /१९ वर्षाच्या श्री गजाननाचे मैत्रीचे नाते असेच विकसित झाले असावेआता मैत्री आली की दंगा, मस्ती, मजा,खेळ हे आलेच!     
 अक्षय तृतीयेच्या दिवशी सकाळी चिलीम ओढायची महाराजांना इच्छा झाली. महाराजांनी  आपली इच्छा भोवताली असलेल्या बाल गोपाळांना सांगितली.  श्रध्दाळू  मुलांनी  ती आज्ञा मानली आणि आनंदाने तंबाखू चिलीमित भरू लागलेती पेटवण्यासाठी आगीची सोय करण्यासाठी ते गावात फिरू लागले. पण या सकाळच्या वेळी  घराघरात  चुली पेटण्यासाठी अजून अवकाश होता.  मुले जानकीराम नावाच्या सोनाराकडे  अग्नी मागण्यासाठी गेले.  पण   केवळ  बाह्यरूप बघणारा आणि  देहबुद्धी जाणणारा जानकीराम  वर वर वेडेपण धारण केलेल्या  महाराजांचे महान  कर्तृत्व आणि अद्भूत  शक्ती ओळखू शकला नाही. त्यांनी विस्तव देता महाराजांची निंदा नालस्ती  करून  मुलांना हाकलून दिले.  मुले निराश होऊन परत आली.  सोनाराच्या घरी झाली सर्व हकीकत महाराजांनी ऐकली  आणि  हसूनच  चिलीम पेटवायला विस्तवाची जरुरीच नाही असे सांगून  मुलांना  दिलासा दिला.  केवळ चिलीमी समोर  काडी धरून चिलीम पेटवू  असे ही सांगितलेमुलांनी अविश्वास दाखवला आणि दोन  काड्या  एकमेकांवर घासून अग्नी  तयार करण्याचा  विचार  व्यक्त केला.  महाराजांनी  तो विचार नापसंत करून चिलीमी समोर  काडी धरण्याचा आग्रह धरला. मुलांनी तसे करता काडी पेटता अग्नी प्रज्वलित झाला आणि चिलीम पेटली . मुलांना या प्रकारामुळे महाराजांच्या  प्रभावी शक्तीचा प्रत्यय आला. त्या मुलांची श्रध्दा अधिक दृढ झाली असेल यात शंका नाही


एकदा पिंपळगावच्या   जंगलात एका शिवाच्या मंदिरातील गाभा-यात   श्री गजानन महाराज पद्मासन घालून बसले.   काही  गुराख्यांच्या मुलांनी  ते पाहिले.  या पूर्वी  तिथे असे ध्यानस्त बसलेले कुणीच दिसले नव्हते. त्या मुलांना आश्चर्य वाटले आणि हा पुरूष  सामान्य नसून  कुणीतरी अवलिया  आहे हे  अचूक जाणले.  थोडा वेळ  काही हालचाल होते का  याची त्यांनी  वाट पाहिली . त्या  अवलियाने  डोळे ही  उघडले नाहीत .   त्यांनी  भाकर दिली.   इतकेच नाही तर  त्यांना भरवण्यासाठी प्रेमाने तोंडाजवळ ही नेली .  महाराजांना स्पर्श  करून हालवून पाहिले.   निश्चल अश्या अवस्थेतील हा  योगी स्वर्गीचा  देव आहे हे त्यांना  समजले. त्यांनी स्वत: ला धन्य मानले आणि जवळच्या ओठ्यावरून पाणी आणले. महाराजांच्या पावलावर वाहिले. रानातून फुले आणून   त्यांची माळ करून  त्या देवाच्या गळ्यात  घातली. पुन्हा  एकदा  कांदा भाकर  नैवेद्य म्हणून अत्यंत आदराने अर्पण केले आणि नमस्कार केला .   असे  साधेसे तरी भावपूर्ण  पूजन झाल्यावर  काही वेळ आनंदाने  भजन केले.  इतके करून ही महाराज जागचे हलले  नाही.  शेवटी रात्री गावाकडे परत गेले आणि  या साधूची सर्व हकीकत गावक -यांना सांगितली .  दुस-याच दिवशी सर्व गावका-यांनी ध्यानस्त  मूर्तीला  पालखीतून वाजंत्र्याच्या गजरात तुळशी, फुले , गुलाल उधळत भजन करीत गावात नेले. दुस-या दिवशी महाराजांनी ध्यान  सोडले . गावकरी, गुराखी सर्व आनंदित  झाले.   आणि अधिक प्रेमभावाने आणि भक्तीने महाराजांचे  पूजन केले.  रानावनातून गाई गुरांना चरायला घेऊन जाणा-या गुराखी मुलांनी   मंदिरात ध्यानस्त बसलेल्या त्या  सद्गुरू मूर्तीला  योगीजनांचा मुकुटमणी  आणि प्रत्यक्ष देवच आहे हे अचूक जाणले यात  त्या मुलांची चतुराई,  जाणती समज आणि धार्मिक वृत्ती दिसते. 
असे  हे  शहाणपण तेथील  सर्वच  मुलांना होते असे नाही . शेगावच्या पाटलांच्या मुलांना जुमेदारी सत्तेचा उन्मत्तपणा चढला होता.  श्रीमंतीमुळे गर्वाभिमानाचे सावट शहाणपणावर  चढले होते .  स्वत:ला गावाचे राजे समजणा-यांना श्री गजाननाचे  महाराजत्व   दिसत नव्हते. महाराजांना ती मुले  गण्या,गजा  अश्या एकेरी नावाने बोलावित.   हेटाळणी  करून   उर्मटपणे अद्वा तद्वा  बोलीत.  पाटलाची सशक्त  मुले श्री गजानन महाराजांना त्रास देत.  एकदा   श्री गजानन महाराज  मारुती मंदिरात  बसले  असताना कडताजी पाटलाचा  मुलगा-  हरी तिथे आला आणि  महाराजांना  कुस्ती खेळण्यासाठी बोलावले.  "नुसते 'गण गण गणात बोते' काय म्हणत  बसतोस.  तुझे  गावात फार प्रस्थ माजले आहे. चल तालमीत जाऊ. तू  योग योगेश्वर असशील तर त्याचे प्रत्यंतर तिथे तरी  दाखव" असे कुत्सितपणे  म्हणाला .  महाराजांना चीत करायाची हरीला खात्री  वाटत होती. पण महाराजांनी तो निव्वळ भ्रम  ठरविला.    दांड पट्टे, कुस्ती  यात पटाईत असणारा    सशक्त  मस्तवाल  हरी एका जागी बसलेल्या महाराजांना हलवू ही शकला नाही. किडकिडीत दिसणा-या  महाराजांच्या देहात  हत्ती  इतकी प्रचंड शक्ती आहे   हे  हरीला समजून चुकले. त्याने समर्थांचे श्रेष्ठत्व मान्य केले आणि  हरी पाटील  शक्तीचा  माज सोडून देऊन पुण्यपुरूषाचा भक्त बनला.

हरी पाटलाचे इतर भाऊ महाराजांचे  सामर्थ्य जाणत नव्हते. ह्या पाटलाच्या कुळावर संतांची  कृपा होती,  ते  परम भक्त  होते परंतु सत्ता , शक्ती, पैसा या मुळे  धुंदी आली होती. विनम्रता  लोप पावली होती हे  महाराज जाणत होते. म्हणूनच महाराज पाटलांच्या खोड्या हसण्यावारी नेऊन सहन करीत आणि त्याकडे  दुर्लक्ष करीत.  महाराजांनी त्यांना  आपले असे मानले. त्यांच्यावरही कृपेचा वरद हस्त ठेवला. खेळीमेळीत  राहून  त्या मुलांचे   सखा सोबती झाले, त्या मुलांवर   मातेसमान  माया केली, पित्यासारखे वागून  त्या मुलांना कठीण प्रसंगात  पंखाखाली घेतले. आणि कालांतराने ," त्वमेव सर्वं मम देवदेव," म्हणण्याइतकी ती सर्व पाटिल  मंडळी  श्री गजानन  महाराजांचे  परम भक्त झाले. 

(हा लेख मुंबईतील माहिम येथिल श्री गजानन महाराज मंदिराच्या ‘श्री गजानन आशिष दिवाळी अंक २०१४‘ अंकात प्राकाशित झाला आहे.)